माघ २१,झापा।झापा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर-५ हालको नेपाली राजनीतिको सबैभन्दा चर्चित र रोचक ‘ब्याटल ग्राउन्ड’ बनेको क्षेत्र हो।
आगामी फागुन २१ मा हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि यहाँको प्रतिस्पर्धालाई निकै चासोका साथ हेरिएको छ।
वर्तमान परिस्थिति र चुनावी अंकगणितलाई आधार मान्दा यहाँको अवस्था यस्तो देखिन्छ:
केपी शर्मा ओली (नेकपा एमाले): यो क्षेत्र ओलीको पुरानो र बलियो ‘गढ’ हो। उनी २०७४ र २०७९ को निर्वाचनमा भारी मतान्तरले विजयी भएका थिए। एमालेको दह्रो संगठन र लोकप्रिय छवि उनको मुख्य शक्ति हो।
बालेन्द्र शाह ‘बालेन’ (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी – रास्वपा): काठमाडौं महानगरपालिकाको पूर्व मेयर र युवाहरूमाझ लोकप्रिय बालेनले यस पटक यही क्षेत्र रोजेपछि चुनावी सरगर्मी ह्वात्तै बढेको छ। उनले ‘परिवर्तन’ र ‘नयाँ पुस्ता’को एजेन्डा लिएर ओलीलाई चुनौती दिइरहेका छन्।
मन्दरा चिमरिया (नेपाली कांग्रेस): कांग्रेसको आफ्नै भोट बैंक छ, तर यो पटक मुख्य प्रतिस्पर्धा ओली र बालेनबीच हुने देखिएकाले कांग्रेसको रणनीति निर्णायक हुन सक्छ।
रञ्जित तामाङ (नेकपा माओवादी केन्द्र): वामपन्थी मतहरू तामाङ र ओलीबीच बाँडिने सम्भावना छ।
चुनावी अंकगणित र सम्भावना
झापा ५ मा जिल्लाकै सबैभन्दा धेरै मतदाता (करिब १ लाख ६३ हजार) छन्। जसमा थपिएका नयाँ ५० हजार युवा मतदाताहरूको भूमिका निर्णायक हुने आंकलन गरिएको छ।
एमालेको बलियो स्थानीय संगठन र ‘दमक’ क्षेत्रमा गरिएको विकासका कारण ओली आफ्नो जीत हुने कुरामा लगभग निष्चिन्त छन्।
उनी आफूलाई “भावी प्रधानमन्त्री” को रूपमा प्रस्तुत गर्दै मतदाता फकाउन व्यस्त छन्।
यता,सहरी क्षेत्र र युवा मतदातामा बालेनको क्रेज अत्यधिक छ। यदि ‘मौन’ मतदाता र नयाँ पुस्ताले एकमुष्ट बालेनलाई साथ दिए भने परिणाम अनपेक्षित आउन सक्छ।
बालेनले आफूलाई सोही क्षेत्र (उर्लाबारी/दमक आसपास) को ‘ज्वाइँ साब’ को रूपमा पनि चिनाउँदै भावनात्मक सम्बन्ध जोड्ने प्रयास गरिरहेका छन्।
आम मतदाताको बुझाइ र अभिव्यक्तिलाई विश्लेषण गर्दा यहाँ तीन स्पष्ट प्रवृत्तिहरू देखिन्छन्:
* पुराना उमेरका मतदाताहरू ओलीलाई “झापाको विकासको इन्जिन” मान्छन्। दमकको भ्यू-टावर, सडक सञ्जाल र औद्योगिक पार्क जस्ता आयोजनाले उनलाई ‘विकासप्रेमी’ नेताको रूपमा स्थापित गरेको उनिहरुको बुझाई छ।
* उनिहरुको बुझाइ यो पनि छ कि “ओलीलाई जिताउनु भनेको झापाबाट प्रधानमन्त्री पठाउनु हो।” उनीहरूको अभिव्यक्तिमा स्थानीय मुद्दाभन्दा राष्ट्रिय राजनीतिमा झापाको दबदबा कायम राख्ने चाहना देखिन्छ।
* एमालेको दह्रो स्थानीय कमिटी र कार्यकर्ताको सक्रियताले गर्दा ओलीको पक्षमा एक प्रकारको ‘अनुशासित जनमत’ छ, जसलाई भत्काउन कठिन मानिएको छ।
बालेन शाह: ‘परिवर्तनको प्रतीक र चुनौती’
बालेनको आगमनलाई लिएर विशेष गरी युवा र असन्तुष्ट मतदाताको बुझाइ यस्तो छ:
* “धेरै वर्ष एउटै अनुहार हेरियो, अब नयाँलाई पालो दिनुपर्छ” भन्ने अभिव्यक्ति आम युवामाझ लोकप्रिय छ। बालेनलाई काठमाडौंमा गरेको काम र ‘सिस्टम’ सुधारको साहससँग जोडेर हेरिन्छ।
* बालेनले आफूलाई “झापाकै ज्वाइँ” (सविना काफ्लेको माइती उर्लाबारी/दमक आसपास) को रूपमा प्रस्तुत गरेपछि स्थानीयले उनलाई ‘टुरिस्ट’ उम्मेदवार भन्न छाडेर ‘आफ्नै मान्छे’ को रूपमा स्वीकार्न थालेका छन्।
* जेन-जी (Gen Z) को आक्रोश: २०८२ को भदौमा भएका युवा आन्दोलनपछि पुराना नेताहरूप्रति बढेको तिक्तताले बालेनलाई बलियो आधार दिएको छ। उनीहरूको बुझाइमा बालेन “अवस्था बदल्ने” उम्मेदवार हुन्।
केपी ओली पक्षको तर्क:
* योग्यता,राज्य सञ्चालनको अनुभव र अन्तर्राष्ट्रिय छवि।
* विकास,ठूला भौतिक पूर्वाधार र राष्ट्रिय गौरवका आयोजना।
* चुनावी मसला “बालेन त केटाकेटी हुन्, देश चलाउन जान्दैनन्।”
बालेन शाह पक्षको तर्क:
* डेलिभरीमा विश्वास र आधुनिक प्रविधिको बुझाइ।
* सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र गुणस्तरीय सेवा।
* “ओली बाजेले धेरै गरे, अब आराम गर्नुपर्छ।”
र,
यदि भ्रष्टाचारका काण्डहरू, प्रतिशोधको राजनीति र जेन-जी (Gen Z) को बढ्दो राजनीतिक चेतनालाई केन्द्रमा राखेर विश्लेषण गर्ने हो भने झापा ५ को समीकरण निकै चुनौतीपूर्ण देखिन्छ।
यसलाई बुँदागत रूपमा यसरी विश्लेषण गर्न सकिन्छ:
’प्रतिशोधको राजनीति’ र रविको प्रभाव
आम मतदाता, विशेषगरी रास्वपाका समर्थक र तटस्थ युवाहरूमा एउटा बलियो बुझाइ छ कि—पुराना दलहरूले रवि लामिछानेलाई काम गर्न दिनुभन्दा पनि “घेराबन्दी” मा पारे।
सहकारी प्रकरणमा रवि लामिछानेलाई हिरासतमा लिएको घटनालाई धेरैले ‘राजनैतिक प्रतिशोध’ को रूपमा बुझेका छन्। यसको प्रत्यक्ष रिस मतदाताले झापा ५ मा ओलीसँग फेर्न सक्ने सम्भावना छ।
“नयाँलाई सताउने” पुरानो प्रवृत्तिविरुद्ध बालेनलाई भोट हालेर जवाफ दिने सोच युवाहरूमा देखिन्छ।
एमालेका केही शीर्ष नेताहरू जोडिएका काण्डहरू (जस्तै: गिरीबन्धु टी-स्टेट, नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणको केही पाटो, र स्थानीय स्तरका जग्गा विवाद) ले गर्दा:
ओलीले जतिसुकै “म भ्रष्टाचार गर्दिन र गर्न दिन्न” भने पनि, उनका निकटका मानिसहरूमाथि लागेका आरोपले गर्दा “सुशासन” को मुद्दामा उनी नैतिक स्खलनमा परेर रक्षात्मक हुनुपर्ने अवस्था छ।
विकल्पको खोजी:
बालेनले काठमाडौंमा भ्रष्टाचार विरुद्ध चालेका कदमहरूका कारण मतदाताले उनलाई ‘क्लीन’ र ‘एक्सन ओरिएन्टेड’ नेताका रूपमा हेरिरहेका छन्।
यो चुनाव अब दमकको सडक वा भ्यू-टावरको मात्र रहेन, यो “विचार र युग” को लडाइँ बनेको छ। युवाहरू अब ‘राष्ट्रवाद’ को चर्को नाराभन्दा ‘डेलिभरी’ र ‘अवसर’ खोजिरहेका छन्।
बालेनको टिम डिजिटल प्रचारमा निकै अगाडि छ, जसले गर्दा विदेशमा रहेका युवाहरूले घरमा रहेका आफ्ना परिवारलाई बालेनलाई भोट हाल्न प्रेरित गरिरहेका छन्।
परिणाम के होला?
अहिले नै “यही जित्छ” भन्नु हतारो हुनेछ, तर राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार:
यदि संगठन र विरासतको जित भयो भने केपी शर्मा ओलीको पल्ला भारी छ।
यदि परिवर्तन र युवा जोसको लहर चल्यो भने बालेन शाहले ठूलो उलटफेर गर्न सक्छन्।
एमालेकै कतिपय स्थानीय कार्यकर्ताहरू जो पार्टीभित्रको गुटबन्दी वा भ्रष्टाचारबाट वाक्क छन्, उनीहरूले भित्रभित्रै बालेनलाई ‘क्रस भोट’ गर्न सक्ने देखिन्छ।
निष्कर्ष:
यदि निर्वाचन निष्पक्ष भयो र युवाहरूको ‘आक्रोश’ भोटमा परिणत भयो भने, झापा ५ मा बालेन शाहको जीतको सम्भावना निकै उच्च देखिन्छ।
केपी ओलीका लागि यो उनको राजनीतिक जीवनकै सबैभन्दा कठिन परीक्षा हुनेछ। यो भिडन्तले नेपालको आगामी १० वर्षको राजनीतिक दिशा तय गर्ने जनविश्वास छ।
प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खवर
